Werkgerelateerde angst raakt vandaag de dag meer dan één op drie werkende Nederlanders. Toch blijft het vaak onopgemerkt, verward met vermoeidheid of perfectionisme. Het herkennen van de signalen is de eerste stap om eruitkomen.
Wat is beroepsgerelateerde angst?
Werkstress onderscheidt zich van incidentele spanning door zijn blijvende karakter en intensiteit. Het ontstaat wanneer de waargenomen eisen van de werkomgeving chronisch groter zijn dan de middelen die iemand heeft om ermee om te gaan.
In tegenstelling tot gezonde druk die mobiliseert en stimuleert,put chronische angst uit, verstoort de aandacht en beschadigt duurzaam je levenskwaliteit.
Signalen die je niet mag negeren
Lichamelijke signalen
- Hartkloppingen of versnelde hartslag voor vergaderingen
- Aanhoudende spierspanningen (nek, schouders, kaak)
- Slaapstoornissen: moeilijk inslapen, 's nachts wakker worden met groeikraam
- Frequente hoofdpijn door de week, die in het weekend verdwijnt
- Maagdarmstoornissen zonder vastgestelde organische oorzaak
Cognitieve en emotionele signalen
- Voortdurende groeikraam over voorbije fouten of catastrofale scenario's
- Uitstelgedrag door angst om het verkeerd te doen, niet door luiheid
- Ongebruikelijke prikkelbaarheid tegenover collega's
- Gevoel van bedrog ondanks echte competenties
- Moeite om los te komen van het werk buiten werkuren
Gedragsmatige signalen
- Vermijding van sociale situaties op kantoor (lunches, presentaties)
- Compenserend overmatig werken (meer werken om te "controleren")
- Regelmatig verzuim op maandagen of voor belangrijke vergaderingen
De meest voorkomende oorzaken
Beroepsgerelateerde angst ontstaat zelden door één oorzaak. Onderzoek in arbeidspsychologie identificeert meerdere samenhangende factoren:
- Kwantitatieve overbelasting: te veel werk in te weinig tijd
- Gebrek aan controle: moeten uitvoeren zonder te kunnen bepalen
- Rolonduidelijkheid: niet weten wat er van je wordt verwacht
- Conflicteuze relaties: giftig management, oneerlijke competitie
- Werkzekerheid: reorganisaties, precaire contracten
- Perfectionisme: rigide overtuigingen over verplichte excellentie
Wat cognitieve gedragstherapie (CBT) zegt
CBT is de wetenschappelijk best onderbouwde benadering voor het behandelen van beroepsgerelateerde angst. Het is gebaseerd op een fundamenteel principe: het zijn niet de gebeurtenissen die onze angst veroorzaken, maar de interpretatie die we ervan maken.
Techniek 1: het dagboek van automatische gedachten
Wanneer een situatie angst veroorzaakt (bijv. een koud e-mailbericht van je leidinggevende), noteer je:
- De triggerende situatie
- Het gevoelde emotie en de intensiteit (0-100)
- De automatische gedachte ("hij is teleurgesteld in mij", "ik ga ontslagen worden")
- Bewijzen voor en tegen deze gedachte
- Een meer realistische alternatieve gedachte
Deze oefening doorbreekt de spiraal van groeikraam → angst → verlamming door cognitieve afstand in te voeren.
Techniek 2: geleidelijke blootstelling
Als je bepaalde situaties vermijdt (spreken in vergaderingen, om hulp vragen), bouw je een hiërarchie van geleidelijke blootstelling op. Begin met de minst angstaanjagende situatie en werk omhoog. Vermijding voedert angst; blootstelling vermindert het.
Techniek 3: herstructurering van centrale overtuigingen
Achter beroepsgerelateerde angst schuilen vaak diepgewortelde overtuigingen zoals "Ik moet perfect zijn om mijn plaats te verdienen" of "Als ik een fout maak, is dat catastrofaal". Het identificeren en versoepelen van deze overtuigingen is het kernwerk van CBT.
Wanneer een professional raadplegen?
Het is tijd om hulp te vragen wanneer:
- De angst langer dan 4 weken aanhoudt
- Het significant je prestaties of privéleven beïnvloedt
- Je vermijdingsstrategieën ontwikkelt die zich uitbreiden
- Fysieke symptomen (paniekaanvallen, ernstige slaaplosheid) ontstaan
Een therapeutische begeleiding — in een praktijk of met een tool zoals Sophie PSY — stelt je in staat om deze patronen diepgaand en in je eigen tempo te bewerken, met bewezen technieken.
Samengevat
Werkgerelateerde angst is geen onvermijdelijkheid en geen teken van zwakte. Het is een signaal dat iets aandacht verdient — in je omgeving of in je denkpatronen. Het goede nieuws: met de juiste tools is het zeer goed te behandelen.